| Larnaka'da Ordu İçin Toplanan Yardım |
|
|
| Cuma, 22 Haziran 2007 | ||||||||||||||||||
|
Tarih bölümü öğretim üyelerinden Doç.Dr.Mehmet Demiryürek'in Larnaka ile ilgili ilginç bir araştırmasını yayınlıyoruz. TÜR
Doç.Dr.Mehmet Demiryürek Giriş XIX. yüzyıl sonları ile XX. yüzyıl başlarında yangın, savaş ya da deprem gibi felaketlerle karşılaşan Osmanlı İmparatorluğu’nda devlete ve felaketzedelere yardım amacıyla birçok yardım kampanyası başlatılmıştır. Bu yardım kampanyaları sadece yukarıda sayılan nedenlerle değil bunun yanında devletçe girişilen büyük projeler için de başlatılmıştır ki, bunlardan en çok bilineni Bağdat Demiryolu Projesi’dir.Kıbrıs adası 1878 yılında İngiltere ile yapılan antlaşmalar sonucunda “geçici” kaydıyla İngiltere’nin yönetimine bırakılmıştı. Adada yaşayan Rumlar bu tarihten itibaren Enosis isteklerini sık sık adadaki İngiliz yönetimine ve onun aracılığı ile de Londra’ya duyuruyordu. İngiltere bu taleplere verdiği cevaplarda adanın Osmanlı toprağı olduğunu hatırlatıyor ve İngiltere’nin ada yönetimini devretmek gibi bir niyeti olmadığını belirtiyordu. Kıbrıs Türkleri ise adanın İngiliz yönetiminde olmasına rağmen bu yönetimi geçici saydıkları gibi kendilerini de Osmanlı vatandaşı olarak görüyorlar ve adanın bir gün eski sahibi olan Osmanlı İmparatorluğu’na geri verileceğini umut ediyorlardı. Ada zaten hukuken de Osmanlı toprağı sayılıyordu. Bütün bu nedenlerle ada Türkleri çeşitli nedenlerle Türkiye’de başlatılan yardım kampanyalarına güçleri oranında destek olmaya çalışmışlar ve bu sayede belki unutulmaktan da kurtulmuşlardır. Bu makalede bu yardım kampanyalarından sadece Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilgili olan iki yardım kampanyası ele alınacaktır. A.Girit Sorunu ve “Te’sisat-ı Askeriyye İanesi”1897 yılına girildiğinde Osmanlı Devleti’nin gündeminde en çok yeri Girit sorunu işgal ediyordu. Şubat 1897’de Yunan hükûmeti Girit’i işgal teşebbüsünde bulundu. Büyük devletler Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında çıkabilecek bir savaşı önlemek amacıyla donanmalarını Girit’e gönderdiler ama Yunanistan’ın adaya asker çıkarmasına engel de olmadılar. Adaya çıkan Yunan kuvvetleri adanın Yunanistan’a ilhak edildiğini ilan ettiler. Osmanlı Devleti ve büyük devletler bunu kabul etmediler ve duruma müdahale etmeye hazırlandılar. İşte bu günlerde Türkiye’de bir “Te’sisat-ı Askeriyye İane” kampanyasanın başlatılmış olduğu haberi Kıbrıs’a ulaştı.Mart 1897’de başlamıştı kampanya. Ve “Mısır’da bir kalemde 1000 Mısır Lirası cem’ ve irsal olunarak birçokları dahi doğrudan Bank-ı Osmanî vasıtasıyla mabeyn-i hümayuna takdim eylemişlerdir.”[1] Kıbrıs’ta yayımlanmakta olan Türkçe Kıbrıs gazetesi 29 Mart 1897 tarihli nüshasındaki yerel haberler kısmında Osmanlı İmparatorluğu’nun her tarafında “Te’sisat-ı askeriyye ianesi” adıyla bir yardım kampanyasının başlatılarak yardım toplanmaya girişildiğini yazıyordu[2] Gazeteye göre, 28 Mart 1897 Pazar günü Lefkoşa’da “Reis-ül hükkâm-üş-şer’i” Ataullah Efendi’nin girişimi ve ileri gelen Kıbrıslı Türklerin katılımı ile bir toplantı yapılmıştır. Şer’iye mahkemesi binasında yapılan toplantıda bir konuşma yapan Ataullah Efendi şunları söylemiştir:“Cümleye ma’lum olduğu üzere bir müddetten beri metbu-i müfahhamımız Devlet-i Âliye-i Osmaniyye ve daha doğrusu mensup olduğumuz millet-i muazzama-i islâmiyye aleyhinde din ve devletimizin düşmanları taraflarından birbirini müteakip ika’ ve icra edilen bunca ifsadât ve iğtişâşât-ı insaniyet şîkesteye karşı devlet-i âliyyece muamelat ve müdafaat-ı mukteziyenin ifasıyla istirahat ve asayiş-i umûminin istihsal ve istikrarı esbabının istikmali zımnında şu sırada te’sisat-ı askeriyye için sarfına lüzum görülen mebaliği-i cesimeye halife-i islâm padişahımız efendimiz hazretlerinin hazine-i hassa-i şahanalerinden ibzal buyurulan ianat-ı nakdiyyenin miktarı pek küllî olduğu gibi kavm-i necib-i Osmanînin meftur olduğu şime-pesendîde sadakat ve hamiyyet iktizasınca metbu-ı müfahhamlarının eser-i seniyyelerine ittibaen işbu emr-i hayır uğrunda yekdiğerine müsabakat eder derecede bi-t-tav’ ve-r-rıza her tarafta ianat cem’ine bezl-i nakdine-i himmet ve gayret eyledikleri bâsira ara-yı mübahet olmakta ve cihat-ı sairede bulunan hilâfet-i uzma-yı islâmiyyete diyaneten merbut olan ehl-i imandan nice mürüvvetmendan dahi bu husûs-ı hayriyye—i tasavvura iştirak ile iane ita ve irsalinde ibraz-ı asâr-ı fütüvvet ve diyanet eylemekte idükleri kemâl-i memn ü meserrette haber alınmaktadır.Memalik-i Osmaniyyeden ve ahalisi teba-i devlet-i âliyyeden olan Kıbrıs ceziresinde meskûn ehli islâm ve hamiyyetmendanın dahi akranları misüllü bu yolda iane itasıyla ibraz-ı meserr-i hamiyyet ve izhar-ı levazım-ı tabiyet eyleyecekleri emr-i meczum olmağla bu ianenin ne suretle cem’ edilmesi ve bu babda ne yapılmak lazım geleceği cihetlerinin müzakeresi zımnında sizleri davet eyledim.Şu teşebbüs-i diyanetperverâne ve hamiyyet-i güsterânenin hayyiz-arâ-yı husûl olmasına cümlenizin himmetini temenni eder ve taraflarınızdan verilecek ianenin haiz olduğunuz hamiyyet ve sadakat ve iktidarla mütenasip bir miktarda bulunmasını me’mul eylerim.”[3]Ataullah Efendi’nın nutkundan sonra Kıbrıs Müftüsü, Tanrı’ya Osmanlı askerinin zafer ve başarısı için dua etmiştir. Daha sonra da yardımı organize edecek bir komisyon kurulmuştur.Te’sisat-ı Askeriyye İane KomisyonuKomisyon 7 kişiden oluşuyordu. “Faziletli Müftü EfendiSaadetli Hacı Derviş Paşaİzzetli Hakim İzzet EfendiFaziletli Hacı Hafız EfendiRef’etli Hafız Ramazan EfendiBodemyalızade Mehmet Şevket BeyHeyet-i mezkûre kâtibi İzzetli Mehmet Faik Bey” [4]İlk Toplanan Paralar28 Mart 1897 Pazar günkü toplantıda yardım komisyonunun oluşturulmasından sonra bir defter açılarak ilk toplanan paralar ve bunları verenlerin isimleri kaydedilmiştir. Bu arada alınan bir başka karara göre böyle bir girişimin başlatıldığı diğer kazalara da bildirilecek ve oralarda da yardım toplanacaktı.Defter açıldıktan sonra ilk ve en yüksek miktardaki parayı toplantıyı düzenleyen ve yaptığı konuşma ile toplananları etkileyen Ataullah Efendi vermiştir. Ataullah Efendi’nin verdiği para 22 lira idi.[5] Ataullah Efendi’yi 22 lira ile Hacı Derviş Paşa, 20 lira ile Zaman gazetesi yazarı Bodemyalızade Mehmet Şevket Bey ve 18 lira ile de Kazzazzade Hacı Mustafa Lütfi Efendi izliyordu.İstanbul Hükûmetinin TeşekkürüKıbrıs’taki Türklerin te’sisat-ı askeriyye kampanyasına katıldıkları haberi ve toplanan para yine Ataullah Efendi tarafından İstanbul’a bildirilmiş ve İstanbul’dan takdir edici bir telgraf gelmiştir.[6] Haberi yorumlayan gazete şunları yazıyordu:“Ceziremiz ahâli-i islâmiyyesi fıtraten hamiyyet ve metbu’-ı müfahhamlarına cidden sadakat ile me’luf olup gerçi bu husûsta acizane edebilecekleri hizmet memalik-i saire ahâlisine nispetle küçük ise de maksat hüküm ve vicdan ve saika-i diyanet ve hamiyyete tebaiyyetle hareket etmek olduğundan bu babda ahâli-i mümaileyhümanın hizmetlerinin makam-ı âlide şayan-ı takdir buyurulması şüphesiz ahâlice meserret ve mahmidet-i âzimeyi mucib olmuştur.[7] Tuzla (Larnaka) “Tesisat-ı Askeriyye Komisyonu”1891 yılında yapılan nüfus sayımına göre Kıbrıs’taki Türkler (Müslüman) 47.926 kişiydi.[8] Kıbrıs gazetesine göre, Kıbrıs Türk halkının “serveti maddî olmayıp manevi yani sair memalik ahâlisi gibi mütemevvil ve gani olmayıp yalnız onlara müsavi mütedeyyin ve hamiyyetlidirler.”[9]Lefkoşa’daki ilk toplantıda kazalarda da yardım komisyonları kurulması için çalışmalara başlanması kabul edilmişti. Bu çalışmaların kısa bir süre sonra başladığı anlaşılmaktadır. Çünkü Tuzla ( Larnaka) İskelesi’nde de yardım toplama amacıyla bir komisyon kurulmuştur. Doğrudan gazeteye yazılan bir mektuba göre, adanın ileri gelenlerinden Müftüzade Hilmi Bey’in başkanlığı altında İskele’de bir komisyon kurulmuştur. Komisyonun diğer üyeleri şunlardı:1.Naib Ahmet Hulûsi2.Eşraftan Mehmet Ali3.Eşraftan Mümtaz Ziya4.Eşraftan Kenanzade Hasan5.Eşraftan Hasan Hamid6.Eşraftan Derviş Efendi.[10]İskele’de kurulan bu komisyon gazetenin haberine göre, Lefkoşa ile yarışırcasına yardım toplamaya girişmiştir. Komisyon 4 Nisan 1897 Pazar günü Larnaka’daki büyük camide Hilmi Bey başkanlığında bir toplantı yapmıştır. Hilmi Bey’in konuşmasının arkasından İmam Salih Efendi önderliğinde güzel bir dua yapılmıştır.Bu arada Larnakalı otuz yaşlarında bir Türk başka hiçbir geliri olmadığı halde 2 liralık aylığının bir lirasını “devletimin uğrunda canım feda olsun” diyerek komisyona vermiştir. Zar zor geçinebilen İskele halkı da bu kampanyaya katılmıştır.[11] Girişimin SonucuElde ettiğimiz bilgilere göre, kampanya yaklaşık olarak iki ay sürmüştür. 10 Mayıs 1897 tarihine kadar Lefkoşa, Girne, Mağusa, Leymosun kazalarından 139 lira 18 şilin toplanarak genel toplama eklenmiş ve toplanan para miktarı 498 lira 18 şiline ulaşmıştır. [12] Tesisat-ı askeriyye ianesi ile ilgili olarak Kıbrıs gazetesinde rastladığımız son haber 31 Mayıs 1897 tarihlidir.Gazetenin haberine göre Mart ayı sonlarından başlayarak Mayıs ayı sonlarına kadar geçen iki aylık dönemde toplam olarak 667 lira 8 Şilin toplanmıştır. Toplanan bu paranın 10 Lira 10 şilini masraflara ayrılmış ve geriye kalan 656 Lira 18 Şilin tutarındaki para 4 ayrı taksit halinde İstanbul’a gönderilmiştir.[13] B.İlân-ı Meşturiyyet ve “İane-i Askeriyye”, “Hediye-i Şitaiyye” ya da “İane-i Şitaiyye”TSK için başlatılan ve Kıbrıslı Türklerin de katkıda bulunduğu – görebildiğimiz kadarıyla- ikinci yardım kampanyası, II. Meşrutiyet döneminde, 1908 yılı sonralarında başlatılmıştır. Bu kampanya haberinin kısa sürede Kıbrıs’a ulaştığı ve millî bir heyecen uyandırdığı anlaşılıyor. Mirat-ı Zaman gazetesi 7 Aralık 1908 tarihinde yukarıda sözü geçen İskele’deki bir girişimi haber yaparak şunları yazıyordu:“İskele’de ‘Osmanlı’ kraathanesinde vuku’ bulan içtima-ı umûmîde bil-ittifak ahâli canibinden Hacı Kenan Efendizade Kâmil Efendi, Meclis-i Kavanin aza-yı kiramından Hami Bey ve Müftüzade Ahmet Hulûsi Bey ve Ali Rauf Efendi ve Hüseyin Bey’den mürekkep bir iane-i askeriyye komisyonu teşkil edilmiş..”[14] ve komisyon ilk olarak 31 lira 2 şilin ve 4 kuruş toplamıştır. Bu 31 lira 2 şilin ve 4 kuruşun 20 lirasını Tüccar Hacı Hamit Efendi, 5 lira 2 kuruşunu tüccar Hacı Kenan Efendi ve oğulları ve geriye kalanı da diğer İskeleliler bağışlamıştı.[15] Mirat-ı Zaman’ın yazdığına göre İstanbul’da yabancı kumaş satılan yerdeki memurlar ve hademeler TSK’ya kışlık yardım olarak bir iki saat içinde 100 Osmanlı lirası toplamışlardı. Bu haberi veren gazete belki de Kıbrıs Türklerini teşvik amacıyla şöyle bir cümle ile yazıyı tamamlıyordu:“Bakalım biz de de yüz Osmanlı Lirası toplanacak mı? Yahut toplanacak olursa ne kadar zaman içinde toplanacak?”[16]Gazetenin sonraki yayınlarından ve Harbiye Nezareti tarafından Kıbrıs’a yazılan yazılardan da anlaşıldığına göre bu defaki kampanya daha uzun süreli ve daha geniş katılımlı olmuştur. 1897 yılındaki kampanyaya Lefkoşa Türkleri öncülük ederken bu kez girişimi başlatan Larnaka kazasına bağlı İskele kasabası Türkleri olmuştur.Mirat-ı Zaman, aynı tarihte, İskelede kurulan komisyonun kurucularından ve Kıbrıs Kavanin Meclisi üyelerinden olan Hami Bey’in gazeteye yazdığı ve 3 Aralık 1908 tarihini taşıyan bir mektubunu da yayınlıyordu. Hami Bey mektubunda şöyle yazıyordu:“Mirat-ı Zaman İdarehanesineİzzetli Efendim,Hükûmet-i seniyyemizin başında dolaşan gailelerden dolayı bugün Rumeli’de Bulgar hududunda muhafaza-i vatana memur olan asker kardeşlerimizin nasıl mühib(?), esîl bir vazife ifa etmekte olduklarını elbette takdir ederiz. Zaten bu hürriyeti bize bahş eden yine o fedakârlar, o kahramanlar idi.Onların şu hizmet-i mukaddeselerini tebcil eylediğimiz halde soğuklar içinde, karlar arasında silâh omuzda vatanın te’min-i selâmeti için nöbet beklediklerini göz önüne getirerek biz de uhdemize terettüb eden vazife-i hamiyyeti ifa etmeliyiz.Dersaadette, vilâyatta kadınlarımızdan, erkeklerimizden ayrı ayrı cemiyetler teşekkül etti. İane cem’ine ibtidar ettiler. Namus-i millîmizi, şân-ı hükûmetimizi i’lâya çalışan o muhteşem ordumuza hedaya-yı şitaiyye irsal etiler.Biz burada te’sirden azade duracak mıyız? Hayır. Asla! İşte İskele kasabası iane cem’ine teşebüs etti.Karyelere de ihbar edildi. Lefkoşa ve diğer kaza köyleri de aynı hissiyayı perverde ettiklerine emin olduğumuzdan bu emr-i hayra teşebbüs hususunda teehhür etmeyeceklerini tabii buluruz.Bu babdaki teşebbüsümüzü ceride-i mutebereleriyle de ilân etmeği münasib bulduk. Bundan sonra da cereyan-ı ahvâl matbuat sahifelerine tevdi’ olunacaktır.Tevfik Allah’tan.Fi 3 Kânun-ı evvel 908 İmza Mustafa Hami”[17]İskele Türkleri ve “İane-i Şitaiyye” İçin İkinci ÇağrıMustafa Hami Bey’in bu mektubunu ilk çağrı kabul edersek ikinci bir çağrı da yine aynı gazetede bir hafta sonra yayımlanmıştır diyebiliriz. Çünkü aynı imzayı taşıyan yeni bir mektup yayımlanmıştır gazetede. Hayli uzun olan bu mektubunda Mustafa Hami Bey, halkın “bu emr-i hayır” konusundaki tutumunun memnuniyet verici olduğunu, tüccar Hamit Bey’in “selamet-i vatan uğrunda” gösterdiği çabayı komisyonun takdirle karşıladığını, rüsumat müdürü Mister Ansel’in de kampanyaya katılmasının her zaman hatırlanacağını belirttikten sonra 5-6 aylık olan Meşrutiyet Hükûmetinin vatanı korumak için üç yüz bin kişilik bir ordu hazırladığını yazıyor ve mektuba şöyle son veriyordu: “Şan-ı hükûmetimiz, namus-ı millîmiz bu ordunun muvaffakiyetine taallûk ediyor…Kıbrıslılar, Osmanlılığı yeğâne necah ve felâh eden biz bu hususta dahi uhuvvet-i diniyye ve tarihiyyemizi izhar etmekle iftihar eyleriz. Yaşasın vatan! Yaşasın Ordu! …”[18]Bu mektubun ardından yardımda bulunan kişilerin listesi yayımlanmıştır.[19] Böylece 4 Lira daha toplanmış ve İskele’de toplanan paranın miktarı 35 lira 2 şilin 4 kuruş olmuştur.İskele halkının bu kamapanyaya katılımı daha sonraki günlerde de devam etmiştir. 8 Şubat 1909 tarihinde yayımlanan bir listeye göre İskele halkı yanında Köfünye, Alaminyo,Kalaguson ve Terazi köyleri de kampanyaya katılmışlar ve 8 Lira, 1 Şilin ve 7 kuruş toplanmıştır.8 Şubat 1909 tarihine kadar Larnaka (merkez, İskele kasabası ve köyler dahil) kazasında toplanan yardımların toplamı 77 Lira 16 kuruş ve 7 kuruşa ulaşmıştı.[20]1 Mart 1909 tarihinde yayımlanan bir başka listede İskeleli bazı Türklerin kampanyaya 4 lira 11 şilin 7 kuruşla[21] katıldıkları görülmektedir ki böylece Larnaka kazası dahilinde toplanan para miktarı 82 lira 8 şilin 5 kuruşa yükselmiştir.Larnaka (Tuzla) Hediye-i Şitaiyye KomisyonuLarnaka kazasının İskele kasabasındaki yardım toplama girişimi kısa bir süre sonra kaza merkezine de sıçradı. Larnaka’da yaşayan Türkler de bir komisyon kurdular. Bu amaçla yapılan toplantıda Yusuf Ziya Bey ile Kamil Kenan Efendiler birer konuşma yapmışlar ve arkasından Halil Sıtkı, Ali Reşat ve Derviş Efendi’den oluşan bir komisyon hemen yardım toplamaya başlamış ve yardımda bulunanların isim listesi yayımlanmak üzere gazeteye gönderilmiştir. Yardımda bulunanlar içinde en yüksek miktarı “Hamit Bey Efendi hazretlerinin hemşire-i muhteremeleri hanımlar ile enişteleri İsmail Ağa…” bağışlamışlardır. Hamit Bey’in iki kız kardeşi ile enişteleri İsmail Ağa beşer lira bağışlamışlardı.[22] Bunlardan başka Hamit Bey’in “emektarlarından Kalfa hanım 2 lira iane etmekle bihakkın hamiyyet-i millîyelerini isbat eylemiştir.” Tuzla’da toplanan miktar 21 lira 16 şilin ve 3 kuruştu.[23] Vuda Köyü Hediye-i Şitaiyye KomisyonuVuda Larnaka kazasına bağlı köylerden biriydi. Kazanın kasabalarında başlayan yardım toplama girişimleri köylere de sıçramış ve ilk olarak Vuda köyünde 5 kişilik bir komsiyon kurulmuştur. Komisyonun başlıca üyeleri; Hüseyin Gazi, Hüseyin Süleyman, Emir Hüseyin Emir Ali ve Mustafa Sıtkı Efendi idi. Muhtar Hüseyin Gazi Mehmet köyde 6 şilin ile en fazla bağışı yapan kişiydi.Sonuç olarak Vuda köylüleri 3 lira 2 şilin 3 kuruşluk bir bağışta bulunmuşlar ve toplanan para Larnaka merkez komisyonuna iletilmiştir.[24]Klavya Köyü Hediye-i Şitaiyye KomisyonuKlavya köyünde kurulan komisyon üyeleri Hacı Ali Faik Efendi, Kâmil Osman, Süleyman Hacı Halil, Beyaz Hasan Salih ve Hüseyin Hacı Halil Ağalardı. Klavya Larnaka’ya bağlı köylerden biri olduğu için toplanan 3 Lira 10 Şilin 4 Kuruş Larnaka Merkez komisyonuna teslim edilmiştir.[25] Mormenekşe Köyü’nde Toplanan YardımMormenekşe Köyü de Larnaka köylerindendi. Bu köydeki yardım toplama çalışmalarını Süleyman Sami Efendi yürütmüş ve yardımda bulunanların isimlerini havi listeyi ve verilen paraları merkez komisyonuna teslim etmiştir. Buna göre köyde 4 lira 7 Şilin toplanmıştır.[26]Dohni Köyü Hediye-i Şitaiyye KomisyonuYine Larnaka köylerinden olan Dohni de de bir yardım komisyonu kurulmuş ve yardım toplanmaya baaşlanmıştır. Komisyon üyeleri Mustafa Davut, Mustafa Molla Salih Mehmet ve Muallim Hafız Şevki Efendiydi. Köyde toplanan 4 Lira, 6 Şilin, 4 Kuruş ve 20 Para Larnaka’daki merkez komisyona teslim edilmiştir.[27]Peristerona (Meserya) Köyü Hediye-i Şitaiyye KomisyonuYardım amacıyla Meserya Peristeronasında bir komisyonun kurulmamıştır. Bununla birlikte yardımda bulunmak isteyen 4 kişi 5’er şilin vermişler ve böylece toplanan miktar 1 lira olup Larnaka merkez komisyonuna teslim edilmiştir.[28]Larnaka kazasına bağlı köylerden Köfünye (2 lira 19 şilin), Alaminyo (1 lira 16 şilin) ve Kalasagun (19 şilin 6 kuruş) köyleri de bu kampanyaya katılmışlardır.Lefkoşa İane-i Şitaiyye KomisyonuOcak 1909’da Lefkoşa’da da yardım komisyonu kurulmuştur. Başkanı Kıbrıs “ser naib-üş-şer’i” si olan bu komisyonun diğer üyeleri Kıbrıs Müftüsü, Adliye hakimi, Nakib-ül eşraf kaymakamı, Mevlevî postnişini, Musa İrfan Bey, Mehmet Şevket Bey, Mehmet Ziyaî ve Hacı Hafız Ziyaî Efendi idi.[29] Bu komisyondaki bazı kişilerin 1897 yılında toplanan ve daha sonra toplanacak yardımlarda da var oldukları görülmektedir. Bunlardan birisi Bodemyalızade Mehmet Şevket Bey’dir. Komisyonun topladığı yardım miktarı ve yardım edenlerin listesi 25 Aralık 1909 tarihli Mirat-ı Zaman gazetesinde yayımlanmıştır. Lefkoşa’da Kıbrıs Türk toplumunun önde gelen kişi ve zenginleri yaşadığı için toplanan miktarın da yüksek olduğu dikkati çekmektedir. Lefkoşa’daki komisyona en fazla bağışı 40 Lira ile “Eşraftan saadetli Beliğ Paşa Hazretleri “ yapmıştır. Lefkoşa dışındaki yerlerde toplanan paralar şilin ve kuruş olurken Lefkoşa’da lira olması da dikkati çeken bir başka özelliktir. Lefkoşa’da toplanan paranın 10 Lira, 14 şilin ve 30 kuruşu kurban derisi bağışlarından elde edilmiştir. Toplanan para miktarı 60 Lira, 8 şilin, ve 30 kuruş olmuştur.[30]Bununla birlikte Mirat-ı Zaman gazetesinde yayınlanan listelerden anlaşıldığına göre Lefkoşa’daki yardım toplama çalışmaları daha sonra da devam etmiştir.Gazetenin 8 Şubat 1909 tarihli nüshasında Lefkoşa’nın ileri gelenlerinden 12 Lira 10 kuruş daha toplanarak toplanan para miktarının 72 Lira, 17 Şilin ve 30 Kuruş’a ulaştığı belirtilmektedir.[31]Gazetenin aynı sayısında “Üçüncü Defter” adıyla Lefkoşa ve bazı köylerinden toplanan parayı ve yardım edenlerin isimlerini havi bir liste daha yayınlanmıştır. Bu listeye göre Lefkoşa kasabası ile Tera(kurban derileri parası), Poli, Hrisofi, Arodez ve Antroliku köylerinden toplam 47 Lira, 6 şilin, 5 kuruş ve 20 para toplanmıştır. Bu miktar daha once toplanana eklendiğinde toplanan para 120 Lira, 3 Şilin, 6 kuruş ve 10 paraya yükselmektedir.[32]15 Şubat 1909’da yayımlanan bir başka listede Lefkoşa’da bulunan Mekteb-i İdadi talebesinden 33 kişinin kendi aralarında 2 lira ve 6 şilin toplayıp okul müdürüne teslim ettikleri belirtilmektedir.Bu para okul müdürü eliyle komisyona teslim edilmiştir. Yine bu listeye göre Dizdar köyü ( 2 Lira 17 şilin) ile Orunda köyü (2 Lira, 12 şilin, 4 kuruş ve 20 para) Türkleri de aralarında topladıkları parayı Lefkoşa komisyonuna ulaştırmışlardır.[33] Lefkoşa Türklerinin katkıları Mart ve Nisan aylarında sürmüştür. Lefkoşa’dan toplanan yardım miktarı 1 Mart 1909’da 144 lira 18 şilin 8 kuruş 10 paraya,[34] 5 Nisan 1909’da 158 lira, 8 şilin 4 kuruş 10 paraya[35] ve 12 Nisan 1909’da 166 lira 9 şilin 10 paraya[36] yükselmiştir.Lefkoşa kazasına bağlı köylerden de yardımlar gelmeye devam etmiştir. Daha önce yardımda bulunan Tera, Poli, Hrisofi, Arodez, Antroliku, Dizdar, Ortaköy, Peristerona ve Orunda köylerine Tremeşe (8 lira kuruş)[37]Anafodya (1 lira 14 şilin 7 kuruş 20 para), Vadili (2 lira 14 şilin 1 kuruş),[38] Galatya/Mehmetçik (5 lira 5 şilin 6 kuruş), Konedra ve Ayandroniko (toplam 11 lira 1 şilin 4 kuruş 20 para)[39] köyleri de katılmıştır.Lefkoşa kazası ile ilgili yardımlar konusunda gazetede yayımlanmış son heber 19 Nisan 1909 tarihlidir.Bu sayıda yayımlanan liste ile birlikte (Baf ve Mağosa dahil) toplanan para miktarı 271 lira 1 şilin 2 kuruş 10 para olmuştur.Baf Kazası Türklerinin YardımıBaf kazasında yaşayan Türkler-özellikle polisler- Kıbrıs’ın dört bir yanında başlayan ve hararetle devam eden bu kampanyadan uzak kalmak istememişler ve topladıkları parayı Larnaka’daki komisyona göndermişlerdir.Baf kazasında yaşayan Türklerden 4 kişi daha sonradan kampanyaya katılarak 3 lira 10 şilin toplayıp komisyona teslim etmişler ve böylece Baf kazası Türklerinin yardımı 7 Lira 2 şilin’e yükselmiştir.[40]Bunun üzerine Mirat-ı Zaman Gazetesinde 31 Ocak 1909 tarih ve Mustafa Hami imzasını taşıyan aşağıdaki mektub yayımlanmıştır:“Mirat-ı Zaman Ceride-i MuteberesineEfendim HazretleriAsakir-i Osmaniyyemize hediye-i şitaiyye takdimi zımnında Larnaka’da teşekkül eden komisyon iane cem’ine teşebbüs eylediği sırada bu emr-i hayır bütün cezire islâmları tarafından layık olduğu derece bir ehemmiyetle telakki edileceği mütalâası dermiyan edilmişti.Hissiyat-ı vatanperveranesinden emin olduğumuz ahâlimizin bu babda izhar ettiği gayret ve hamiyyet o sözümüzdeki isabeti göstermiştir.Bu suretle indellah mefharetimiz olan Osmanlılığa merbutiyet-i maddiye ve maneviyyemizin delili yalnız kavliyyatta değil fiiliyatta dahi bir kere daha isbat edilmiş oldu.Larnaka’ya muzaf kuradan başka Meserya ve Karpas köylerinden de peyderpey ianeler vurud ederek sırasıyla gazetenizde neşr edildiği gibi bu kere takdim kılınan defterde görüleceği vechile Baf kasabası polis efradı da süvari başçavuşlarından borucu Mehmet Ali Efendinin himmet ve gayretiyle kendi miyanlarında iane cem’ine teşebbüs edilmiş ve hasıl olan meblağ bu kere merkez komisyonuna gönderilmiştir.Kendileri bir dereceye kadar hem-meslek olmaları hasebiyle askerliğin meziyet ve faziletini binaenaleyh müşkilâtını da nefislerinde bit-tecrübe takdir ettiklerinden aldıkları yevmiyenin azlığıyla beraber iştirake şitabân olmuşlar ve ancak ibraz-ı fütüvvet ve hamiyyet etmişlerdir. Komisyonumuz bütün hamiyyet-mendana arz-ı şükran etmekle beraber bu kadirşinasi zevata da suret-i husussiyyede beyan-ı teşekkür etmeği mesleğiyle mütenasip bulmuştur.Fi 31 Kânun-ı sani sene 909 Bende Mustafa Hami”[41]Baf kazasında bulunan polislerin kendi aralarında toplayıp Larnaka merkez komisyonuna gönderdiği para 3 lira 12 şilindi.[42] Baf kazasında yaşayan başka Türkler de yardımda bulundular. Bunların verdiği para 3 Lira 10 şilin olup,[43] toplam olarak Baf Türklerinden 7 Lira 2 şilin yardımda bulunulmuştur.Mağosa Kazası Türklerinin YardımıBaf kazası gibi Mağosa kazasında da ayrı bir yardım komisyonu kurulmamıştır.Bununla birlikte Mağosa kazasında yaşayan Türkler kendi aralarında topladıkları parayı Lefkoşa komisyonun ulaştırmışlardır.Gazetenin haberine göre toplanan paranın miktarı 11 lira 19 şilin 4 kuruştu.[44]Girişimin SonucuRumeli sınırlarında bulunan TSK mensupları için Türkiye’de başlatılan yardım kampanyasına katılan Kıbrıslı Türkler başlıca iki merkezde yardım komisyonu kurmuştu. Bunlardan birincisi Larnaka yardım komisyonu ikincisi ise Lefkoşa yardım komisyonudur.Larnaka ve Lefkoşa kazaları ve köyleri başta olmak üzere–ayrı yardım komisyonları olmasa da-Baf ve Mağosa’da da yardım toplanmıştır. Baf kazasında toplanan yardım Larnaka komisyonuna, Mağosa kazasında toplanan yardım da Lefkoşa komisyonuna ulatırılmıştır.Yapılan yardımlar bizzat para olduğu gibi bazı yerlerde de kurban derileri bu iş için toplanmış ve satılarak parası ilgili komisyonlara teslim edilmiştir.[45]Yardım edenler sadece erkekler değildir.Larnaka ve Lefkoşa merkezlerinde olduğu gibi köylerde de bazı kadınların bu yardım kampanyasına katıldıkları görülmektedir.[46]Yardımda bulunanların sosyal statülerine bakıldığı zaman en üst düzeydeki görevliden köylüye ve çiftçiye, kuyumcudan arabacıya, zengininden fakirine kadar hemen hemen halkın her kesiminden olan insanların bu kampanyaya katılmış oldukları görülmektedir.Yardımda bulunanların sayısı 1000 kişi kadardır. Bazı köylerin sadece ismi zikredildiği ve isim listesi verilmediği için kesin bir sayı tesbit etme imkânı yoktur. Bununla birlikte tesbit ettiğimize göre yaklaşık 932 kişinin adı yayınlanmıştır. Buna isim listesi yayınlanmayan köyleri de dahil edersek bu sayı yaklaşık olarak bini bulmaktadır. Toplanan para miktarı ise 271 lira 1 şilin 2 kuruş 10 para olmuştur.[47]Kıbrıs Türklerinin Yardımı ve Harbiye NezaretiKıbrıs genelinde toplanan paralar Lefkoşa’daki Kıbrıs kadılığında bir araya getirilmiş ve İngiliz lirasına çevrilerek doğrudan doğruya Harbiye Nezareti’ne gönderilmiştir. Harbiye Nezareti Mektubî Kalemi’nin 12 numaralı ve 1 Mart 325 (14 Mart 1909) tarihli yazısına göre “Kıbrıs ahâli-i islâmiyyesi canibinden asakir-i Osmaniyyeye levazım-ı şiteviyye tedarik olunmak üzere ihda ve teberru’ olunan yüz kırk adet İngiliz Lirasının irsal olunduğunu” bildiren Kıbrıs kadılığının 6 Muharrem 327[48] tarihli yazısı Harbiye Nezaretine ulaşmıştır. “Meblağ-ı mezkur … Rumeli’de arâmsaz asakir-i Osmaniyyeye melbusat ve levazımat-ı şitaiyye tedarikine tahsis ve sarf olunmak üzere ol babdaki karara tevfiken Ziraat Bankasına teslim edilmiştir.”[49] Harbiye Nazırı Ali Rıza Paşa Kıbrıs Türklerine bu davranışlarından dolayı takdir ve teşekkürlerini sunmuştur.Kıbrıs kadılığının toplanan yardımları Ocak 1909 sonundan itibaren çeşitli tarihlerde ve taksitlerde İstanbul’a gönderdiği anlaşılmaktadır. Kıbrıs kadılığının bu konudaki ilk yazısı ve gönderisi yukarıda söz konusu ettiğimiz 6 Muharrem 1327 (29 Ocak 1909) tarihini taşımaktadır ve 140 liradır.Toplanan paraların İstanbul’a gönderilmesine Şubat ve Mart aylarında da devam edilmiştir. Harbiye Nezareti’nin 28 Mayıs 1325 ( 10 Haziran 1909) tarihli bir yazısına göre gönderilen para miktarı şöyledir:1.26 Şubat 1324 tarihinde 60 Lira,2.26 Mart 1325 tarihinde 39 Lira 3 şilin,3.26 Mart 1325 tarihinde 48 Lira 12 şilin[50]Bu hesaba göre gönderilen paraların toplamı 287 lira 15 şilini bulmaktadır.Bizim tesbitlerimize göre[51] 271 lira 1 şilin 2 kuruş ve 10 para toplanmıştı. Bu rakamlardan kayda geçmeyen veya bizim ulaşamadığımız bir miktar daha para toplandığı anlaşılmaktadır. Bu arada Harbiye Nezareti’nin bir yazısından anlaşıldığına göre Kıbrıs’ta Türk Teavün Cemiyeti adlı bir kuruluş bulunmakta idi ve bu cemiyet de bu kampanyaya katılarak TSK’ne yardımda bulunmuştur. Türk Teavün Cemiyeti’nin gönderdiği paranın miktarı ise 18 lira 11 şilindir.[52]Harbiye Nezareti’nin yazıları dikkate alındığında toplanan paranın 300 lira civarında olduğunu düşünebiliriz. Zira Harbiye Nezareti’nin kayıtlarında geçen 306 Lira 6 şilin (287 lira 14 şilin+ 18 lira 11 şilin) Harbiye Nezareti’ne ulaşan paradır. Halbuki bazı masrafların olmuş olma ihtimali de vardır. Örneğin 1897 yılındaki yardım kampanyası sırasında yaklaşık 10 liralık bir masraf olduğu ifade edilmektedir. Bu kez de bir miktar masraf olduğu düşünülürse 315 lira civarında bir paranın toplanmış olduğu tahmin edilebilir.Sonuç19 .yy sonunda ve 20. yy başında TSK için Türkiye’de başlatılan kampanyalara Kıbrıs Türkleri de karınca kararınca katkıda bulunmuşlardır. 1897 yılında girişilen kampanyada daha kısa sürede daha fazla para toplanmıştır. 1909 yılındaki kampanyada ise katılım daha geniş olmuş ama daha az para toplanmıştır. Her iki kampanya sonucunda toplan para ise toplam 964 lira 4 şilindir. Yorum Yaz
İzleme: 1330
Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4 |
||||||||||||||||||
| < Önceki | Sonraki > |
|---|